Duurzame landbouw (2): mogelijke oplossingsrichtingen

De omvang en manier waarop wij voedsel produceren is steeds vaker onderwerp van maatschappelijke discussie. De stikstofcrisis, natuur- en biodiversiteitsverlies, uitstoot van broeikasgassen en boerenprotesten laten zien: deze sector moet veranderen om toekomstbestendig te zijn. In drie blogposts neem ik je mee langs antwoorden op de volgende vragen:   

In een eerdere blog schreef ik al over de huidige problemen in de landbouw. In deze blogpost neem ik je mee langs mijn zoektocht naar oplossingen. De afgelopen jaren heb ik met Keuterboeren diverse landbouwpraktijken in Europa verkend. Wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen? Ik neem je mee langs alle begrippen die nu opkomen als alternatieven voor onze huidige vorm van landbouw. Per landbouwvorm noem ik ook een voorbeeldboerderij, zodat je er zelf eens kunt gaan kijken. 

Biologische landbouw

Het meest bekende alternatief op gangbare landbouw is biologische landbouw. Dit is een vorm van landbouw waar nadrukkelijk rekening wordt gehouden met milieueffecten en dierenwelzijn. Er gelden striktere voorschriften dan in de conventionele landbouw. Zo gebruiken biologische boeren geen kunstmest en alleen natuurlijke gewasbescherming. Daarnaast wordt wisselteelt toegepast: er wordt jaarlijks gewisseld in het type gewas dat groeit op een stuk grond. Ook gelden er normen voor dierenwelzijn, zo moet het vee (een gedeelte van het jaar) toegang hebben tot buitenruimte en is het gebruik van antibiotica beperkt. SKAL houdt toezicht dat deze boeren zich houden aan de gestelde regels. Iedereen kent biologische landbouw wel, toch is het aandeel biologische boeren in Nederland beperkt: in 2020 was zo’n 3.8 procent van de landbouwarealen in Nederland biologisch gecertificeerd. Benieuwd naar een biologische boerderij? Ga eens kijken bij geitenboerderij ’t Ketelbos. 

Kringlooplandbouw

Kringlooplandbouw staat voor het sluiten van reststromen en dus ook het voorkomen van verspilling. Zo is het in de kringlooplandbouw belangrijk dat akkerbouw, veehouderij en tuinbouw samenwerken om grondstoffen uit elkaars ketens en reststromen uit voedingsmiddelenindustrie te gebruiken. Het gebruik van elektriciteit moet zoveel mogelijk worden beperkt en waar dit het geval is, moet de bron duurzaam zijn. Op sommige fronten gaat kringlooplandbouw dus verder dan biologische landbouw, tegelijkertijd is het niet zo dat de kringlopen ten alle tijden biologisch zijn, aangezien de reststromen ook van niet-biologische landbouw afkomstig kunnen zijn. Een keurmerk voor deze vorm van landbouw is er ook (nog) niet. Wel zijn er al voorbeelden van boerderijen die hiermee bezig zijn. De kringlooptoppers Noord-Nederland werken bijvoorbeeld samen om de kringloop op hun bedrijf te sluiten.   

Natuurinclusieve landbouw

Kern van natuurinclusieve landbouw is dat het een manier van boeren is waar de natuur baat bij heeft. De natuurlijke omgeving wordt daarbij geïntegreerd in de bedrijfsvoering. Daarbij worden natuurlijke elementen in het land verwerkt, denk aan kruidenrijke akkerranden, houtwallen en hagen, poelen en wadi’s. Volgens sommigen is de term ‘natuurinclusief’ een toepassing van kringlooplandbouw (zo wordt het bijvoorbeeld genoemd in de beleidsnota Landbouw, natuur en voedsel van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voeding), anderen zien het als aparte vorm van landbouw. Boer in Natuur Wilco is een goed voorbeeld van een natuurinclusieve boer en ook bij Boeren in het bos worden landbouw en natuur geïntegreerd. 

Regeneratieve landbouw

Regeneratief is een relatief nieuwe term in de landbouwalternatieven. Het actief verbeteren van de bodem, biodiversiteit, de gezondheid van ecosystemen en waterkwaliteit staat hierin centraal. Hierbij wordt niet alleen de negatieve impact verkleind, maar ook gezocht naar manieren om de positieve impact op het ecosysteem te vergroten. In een bredere definitie van regeneratieve landbouw worden ook mensen en gemeenschappen betrokken. Dit wil zeggen dat het niet alleen gaat om hoe er met het land wordt omgegaan, maar ook door wie dit wordt gedaan. Regeneratieve communities zijn groepen mensen die samen zorgen voor het land, dit kan bijvoorbeeld zijn door middel van Erfdelen of oogstdeelnemers in de buurt. Het achterliggende idee is dat het gezamenlijk zorg dragen voor het land zorgt voor grotere betrokkenheid en weerbaarheid. Een inspirerend voorbeeld van een regeneratieve boerderij in Nederland is Bodemzicht. 

Verticale landbouw

Een heel ander type landbouw is de verticale landbouw. In tegenstelling tot de bovengenoemde alternatieven groeien de gewassen in dit type landbouw niet op het land maar gestapeld op elkaar in gebouwen, bijvoorbeeld een fabriekshal, winkel of leeg bedrijfspand. Gewassen kunnen op die manier geheel gecontroleerd groeien, waardoor er minder water en pesticiden voor nodig zijn. Het achterliggende idee is dat hiermee het landgebruik voor landbouw wordt verkleind, zodat er meer ruimte is voor de natuur. In Amsterdam kun je tomaten kopen bij de verticale boerderij PlantLab.

Concluderend

Twee jaar lang ben ik langs boerderijen geweest die deze alternatieve vormen van landbouw toepassen. Drie belangrijke conclusies die ik daaruit trek zijn: 

  1. De termen en achterliggende ideeën zijn verschillend maar sluiten elkaar niet uit. Zo zullen er genoeg boeren zijn die zichzelf zien als een biologische, regeneratieve kringlooplandbouwboer. Iedere boer zal daarnaast een eigen mix maken van ideeën en oplossingen. De praktijk is namelijk weerbarstiger dan tekstboeken en termen doen voorkomen. 
  2. Bij de opkomst van alternatieven kan het aantrekkelijk zijn om te zoeken naar the golden bullet: de oplossing voor alle problemen. Mijn conclusie na het zien van deze oplossingen: er is niet één oplossing die overal werkt én we hebben alle oplossingen nodig. Net zoals diversiteit in de natuur zorgt voor veerkracht, geldt dat ook voor de landbouwoplossingen. 
  3. Een boer is behalve voedselproducent hoeder van ons landschap. We betalen de boer voor het voedsel dat hij/zij produceert en stimuleren daarmee een hoge voedselproductie. Dit gaat vaak ten koste van andere diensten die de boer levert waar wij ook van afhankelijk zijn. Denk aan schone lucht, biodiversiteit en CO2-opslag in de bodem. Zouden we de boer niet meer daarvoor moeten belonen?  

Deze laatste vraag beantwoord ik in mijn volgende blog, die gaat over de transitie naar oplossingen. Hoe kunnen we oplossingen in het boerenlandschap implementeren?

Anne Marit Popma

Adviseur en Mede-eigenaar
/in/anne-marit-popma/
+31 (0) 612766549
Niets gevonden.
Menu