Lessen uit tussenevaluatie Transitievisie Warmte gemeente Ede

In het Klimaatakkoord van 2019 hebben gemeente de regierol van de lokale warmtetransitie aangewezen gekregen. Gemeenten hebben hiervoor een Transitievisie warmte (TVW) opgesteld. In de TVW wordt beschreven wanneer welke wijken of buurten van het aardgas af gaan. De gemeente Ede heeft in 2021 de TVW vastgesteld en herziet deze in 2026. Bureau 7TIEN is gevraagd om de uitvoering van de TVW tussentijds te evalueren.

De gemeente Ede is na de vaststelling van de Transitievisie warmte in 2021 actief aan de slag gegaan met de uitvoering hiervan. Zo is er een uitvoeringsorganisatie ingericht en zijn er samenwerkingen opgestart. Ook is er ervaring opgedaan in het proces om tot een wijkuitvoeringsplan te komen in de eerste focus. Onderstaand figuur toont een vijftal lessen die ook relevant kunnen zijn voor andere gemeenten bij de uitvoering van de TVW. De lessen worden onder de figuur toegelicht.

1. Investeer in relaties met samenwerkingspartners

Het is belangrijk om relaties op te bouwen tussen de gemeente en samenwerkingspartners, zoals de woningcorporatie(s), de organisatie die het energieloket verzorgt, de energiecoöperatie(s) en de partijen die zich bezighouden met de opwek en het transport van warmte. In de warmtetransitie is de gemeente afhankelijk van deze partijen. Het helpt als hier een stevige relationele basis ligt. Daarnaast kan het nuttig zijn om strategische afspraken te maken, of de samenwerkingspartners deel te laten nemen in een uitvoeringsorganisatiestructuur.

2. Zorg voor consistentie in de communicatie

Inwoners zullen op verschillende momenten op zoek zijn naar informatie over de aanpak voor hun wijk en/of wat zij kunnen doen. Het is dan belangrijk dat er een eenduidige communicatiestrategie ligt, waarbij rekening wordt gehouden met ontzorging van inwoners. Denk bij ontzorging aan het bieden van wijk specifieke informatie met betrekking tot participatie en het beantwoorden van inwonersvragen. Een heldere rol- en taakverdeling tussen partijen die communiceren over de uitvoering van de TVW kan helpen het creëren van duidelijke communicatiestrategie. Ook kan er nagedacht worden over één centrale (digitale) ingang voor bewoners en bedrijven waar zij informatie kunnen vinden.

3. Denk vanuit de bewoner

Aanpassingen aan de woning zijn kostbaar, hangen samen met de toekomstplannen van een bewoner en zijn afhankelijk van de staat van de woning. Het is daarom belangrijk dat kennis en handelingsperspectief klaar staan op het moment dat de bewoner aan de bewonersreis begint. Zodat het inzichtelijk is wat de voorgeschreven strategie voor desbetreffende wijk is. Waar de bewoner ondersteuning kan vinden, en wanneer er beoogd is om van het gas af te gaan. Dit helpt de bewoner bij het maken van keuzes bij het aanpassen van de woning.

4. Richt een structurele monitor in om voortgang te volgen en op tijd te kunnen bijsturen

Monitoring is vaak niet het eerste waaraan wordt gedacht bij het opstellen en uitvoeren van de transitievisie. Toch is het belangrijk om in een vroeg stadium scherp te krijgen wat de doelen zijn en welke monitoring- en sturingsinformatie nodig is om het doelbereik te kunnen meten, en op tijd te kunnen bijsturen. Zo is het voor de lange termijn interessant om te weten wat de verdeling van energielabels of het type verwarmingstechniek is. Maar op de korte termijn is het wellicht interessant om inzicht te hebben in de hoeveelheid bezoeken op de website van het energieloket, de pagina’s van de gemeente en hoeveel inwoners er gebruik hebben gemaakt van de diensten van het energieloket. Momenteel is het voor veel gemeenten zoeken naar hoe een monitor voor de TVW ingericht kan worden. Het is handig om in het opzetten van een monitor te kijken naar de doelstellingen van de TVW en gebruik te maken landelijk geïnventariseerde data. Denk bijvoorbeeld aan data die verzameld wordt in de Regionale Klimaatmonitor, het wijkpaspoort of de Common Data Factory.

5. Houd rekening met het vraagstuk van representativiteit van de participatie

Participatie is een belangrijk uitgangspunt voor de uitvoering van de warmtetransitie. Bijvoorbeeld om mee te denken wat een gewenste warmteoplossing voor een buurt is. Vaak blijkt echter dat dezelfde groep usual suspects deelneemt aan het participatietraject. Deze groep is niet altijd een representatieve afspiegeling van de buurt of wijk. Hier kan rekening mee gehouden worden door bijvoorbeeld een bewonersgroep op te zetten op basis van loting en daarmee voor een meer evenwichtige samenstelling te zorgen.

Wil je meer weten over samenwerken aan de warmtetransitie? Neem dan contact op met Olaf.

Olaf Stolwijk

Adviseur
olaf@bureau7tien.nl
in/olaf-stolwijk/